Posiadanie narkotyków – co grozi i kiedy sprawa może zostać umorzona?
Ujawnienie narkotyków przy osobie, w mieszkaniu albo w samochodzie może zapoczątkować postępowanie karne, ale nie przesądza jeszcze o jego wyniku. W sprawach o posiadanie środków odurzających znaczenie ma nie tylko ilość i rodzaj zabezpieczonej substancji, lecz również okoliczności jej znalezienia, możliwość przypisania posiadania konkretnej osobie, przeznaczenie środka oraz cały zgromadzony materiał dowodowy.
Sprawy dotyczące narkotyków należą do kategorii postępowań, w których pozornie podobne stany faktyczne mogą zakończyć się zupełnie różnymi rozstrzygnięciami. Sam fakt zabezpieczenia określonej substancji nie daje jeszcze odpowiedzi na wszystkie pytania istotne z punktu widzenia odpowiedzialności karnej.
Trzeba ustalić przede wszystkim, czym dokładnie była zabezpieczona substancja, w jakiej ilości ją ujawniono, gdzie się znajdowała, kto miał do niej dostęp i czy materiał dowodowy pozwala przypisać jej posiadanie określonej osobie. Dopiero na tej podstawie można analizować właściwą kwalifikację prawną oraz możliwy sposób zakończenia postępowania.
Narkotyki na własny użytek – czy mała ilość oznacza brak odpowiedzialności?
Nie. Polskie przepisy nie ustanawiają ogólnej zasady, zgodnie z którą posiadanie niewielkiej ilości środka odurzającego na własny użytek jest dozwolone. Także taka sytuacja może zostać zakwalifikowana na podstawie art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.
Nie oznacza to jednak, że każda sprawa dotycząca niewielkiej ilości substancji musi zakończyć się skazaniem. Ustawa przewiduje szczególne rozwiązanie pozwalające w określonych przypadkach na umorzenie postępowania.
Jeżeli przedmiotem czynu jest nieznaczna ilość środka odurzającego lub substancji psychotropowej przeznaczona na własny użytek sprawcy, postępowanie może zostać umorzone, jeżeli wymierzenie kary byłoby niecelowe ze względu na okoliczności popełnienia czynu oraz stopień jego społecznej szkodliwości.
Nie działa więc automatyczny mechanizm „niewielka ilość = umorzenie”. Konieczna jest ocena wszystkich przesłanek ustawowych oraz realiów konkretnej sprawy.
Zanim pojawi się pytanie o karę: czy narkotyki rzeczywiście można przypisać danej osobie?
W wielu postępowaniach zasadniczy problem pojawia się jeszcze przed oceną ilości zabezpieczonej substancji. Trzeba bowiem odpowiedzieć na pytanie, czy zgromadzone dowody pozwalają w ogóle przypisać jej posiadanie konkretnej osobie.
Szczególnego znaczenia nabiera to wtedy, gdy środek został znaleziony w miejscu dostępnym również dla innych osób – przykładowo we wspólnie zajmowanym mieszkaniu, pojeździe używanym przez kilka osób albo innym pomieszczeniu, do którego dostęp miały osoby trzecie.
Samo miejsce ujawnienia substancji powinno być oceniane razem z pozostałym materiałem dowodowym. Znaczenie mogą mieć m.in. sposób jej przechowywania, wyniki przeszukania, wyjaśnienia i zeznania uczestników postępowania, zabezpieczone przedmioty oraz pozostałe okoliczności ujawnione w sprawie.
Posiadanie narkotyków – trzy różne poziomy odpowiedzialności
Art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii różnicuje odpowiedzialność w zależności od charakteru konkretnego czynu. Nie każda sprawa o posiadanie narkotyków podlega więc temu samemu zagrożeniu karą.
Możliwa jest grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do roku.
Posiadanie środka odurzającego lub substancji psychotropowej jest zagrożone karą pozbawienia wolności do 3 lat.
Jeżeli przedmiotem czynu jest znaczna ilość narkotyków, ustawowe zagrożenie wynosi od roku do 10 lat pozbawienia wolności.
„Znaczna ilość” narkotyków – dlaczego nie da się wskazać jednego progu?
Jednym z najistotniejszych zagadnień w poważniejszych sprawach narkotykowych jest ustalenie, czy zabezpieczoną ilość można uznać za znaczną. Ma to bezpośredni wpływ na kwalifikację prawną i zakres grożącej odpowiedzialności.
Ustawa nie posługuje się jednak prostym przelicznikiem wskazującym, że przekroczenie określonej liczby gramów automatycznie oznacza „znaczną ilość”. Ocena dokonywana jest na tle konkretnej sprawy i wymaga uwzględnienia charakteru oraz ilości zabezpieczonej substancji i pozostałych okoliczności.
Przyjętej przez organy ścigania kwalifikacji prawnej nie należy traktować jako niepodlegającej weryfikacji. Jeżeli zarzut opiera się na przyjęciu „znacznej ilości”, trzeba przeanalizować podstawy tej oceny oraz materiał, na którym została oparta.
Kiedy można rozważać umorzenie sprawy na podstawie art. 62a?
Art. 62a jest rozwiązaniem szczególnym i dotyczy określonej kategorii spraw. Aby mógł zostać zastosowany, nie wystarczy samo twierdzenie, że zabezpieczona substancja miała służyć wyłącznie osobie zatrzymanej.
Analizie podlegają przede wszystkim:
- ilość zabezpieczonego środka,
- ustalenie, czy była to ilość nieznaczna,
- przeznaczenie substancji na własny użytek,
- okoliczności wejścia w jej posiadanie i ujawnienia,
- stopień społecznej szkodliwości czynu,
- celowość wymierzania sprawcy kary.
Co istotne, przepis przewiduje możliwość zakończenia sprawy w ten sposób również na bardzo wczesnym etapie postępowania. Nie oznacza to jednak, że organ ma obowiązek zastosować art. 62a w każdej sprawie dotyczącej niewielkiej ilości narkotyków.
Wypadek mniejszej wagi a umorzenie z art. 62a – to nie jest to samo
Jest to łagodniejsza postać przestępstwa. Czyn nadal stanowi przestępstwo, ale ustawa przewiduje za niego zdecydowanie łagodniejsze zagrożenie karą.
Ocena charakteru przypadku wymaga uwzględnienia całokształtu okoliczności sprawy, a nie wyłącznie wagi zabezpieczonej substancji.
W tym przypadku postępowanie może zostać zakończone bez skazania, jeżeli spełnione są szczególne przesłanki przewidziane w ustawie.
Kluczowe jest m.in. to, że chodzi o nieznaczną ilość przeznaczoną na własny użytek oraz że ukaranie sprawcy byłoby niecelowe.
Co dzieje się po znalezieniu narkotyków przez Policję?
Przebieg czynności zależy od okoliczności konkretnego zdarzenia. Zabezpieczenie substancji może nastąpić podczas kontroli, przeszukania osoby, mieszkania lub pojazdu albo w toku innych czynności procesowych.
Jeżeli przy okazji takich czynności doszło również do zatrzymania osoby, jej sytuację procesową opisuję szerzej w artykule „Zatrzymanie przez Policję lub prokuratora – prawa zatrzymanego” .
Co powinno zostać sprawdzone przed przyjęciem linii obrony?
Obrona w sprawie o posiadanie narkotyków nie powinna rozpoczynać się od automatycznego wyboru jednego rozwiązania procesowego. Najpierw trzeba ustalić, co rzeczywiście wynika z akt sprawy.
- gdzie i w jakich okolicznościach ujawniono substancję,
- czy można wykazać jej posiadanie przez konkretną osobę,
- jaki rodzaj i ilość środka ustalono,
- czy prawidłowo przeprowadzono czynności związane z jego zabezpieczeniem,
- co wynika z opinii i badań zabezpieczonego materiału,
- czy w sprawie występują dowody wskazujące na przeznaczenie substancji,
- czy zachodzą podstawy do zastosowania art. 62a,
- czy czyn może zostać oceniony jako wypadek mniejszej wagi,
- czy kwalifikacja dotycząca znacznej ilości znajduje oparcie w materiale dowodowym.
Dopiero po takiej analizie można racjonalnie oceniać, czy w danej sprawie należy dążyć do umorzenia, zmiany kwalifikacji prawnej, zakwestionowania określonych dowodów czy też zastosowania innego rozwiązania procesowego.
Sprawa narkotykowa w Poznaniu, Czarnkowie albo Trzciance?
Kancelaria prowadzi sprawy karne na etapie postępowania przygotowawczego i sądowego, w tym sprawy związane z posiadaniem środków odurzających, zatrzymaniem, przeszukaniem, przesłuchaniem oraz zastosowaniem środków zapobiegawczych. Pomoc prawna dostępna jest również dla Klientów z Czarnkowa, Trzcianki i okolic.
Czy w sprawie o posiadanie narkotyków może pojawić się tymczasowe aresztowanie?
Sam zarzut posiadania narkotyków nie oznacza automatycznie zastosowania tymczasowego aresztowania. Jest to odrębny środek zapobiegawczy, którego zastosowanie wymaga spełnienia przesłanek wynikających z Kodeksu postępowania karnego.
Ryzyko zastosowania surowszych środków procesowych może wzrastać zwłaszcza w sprawach o poważniejszym charakterze, w których pojawiają się również inne zarzuty albo kwalifikacje prawne.
Więcej na temat zasad stosowania tego środka: „Tymczasowe aresztowanie – kiedy i na jak długo?” .
Od czego zależy koszt obrony w sprawie narkotykowej?
Zakres pracy adwokata w sprawach dotyczących narkotyków może być bardzo różny. Innego nakładu wymaga konsultacja po pierwszym przesłuchaniu, a innego prowadzenie postępowania obejmującego kilka zarzutów, rozbudowany materiał dowodowy, opinie biegłych oraz wieloterminowe postępowanie sądowe.
Na wysokość wynagrodzenia wpływa m.in. etap sprawy, zakres powierzonych czynności, liczba planowanych przesłuchań lub rozpraw, charakter zarzutu oraz to, czy pomoc obejmuje całe postępowanie, czy pojedynczą czynność. Warunki współpracy oraz zakres prowadzenia konkretnej sprawy są ustalane indywidualnie po zapoznaniu się z jej podstawowymi okolicznościami.
Posiadanie narkotyków – najczęstsze pytania
Czy posiadanie niewielkiej ilości narkotyków na własny użytek jest legalne?
Nie. Samo przeznaczenie narkotyków na własny użytek nie powoduje, że ich posiadanie staje się legalne. Przy spełnieniu szczególnych przesłanek możliwe może być jednak umorzenie postępowania na podstawie art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.
Czy istnieje określona liczba gramów, do której sprawa jest umarzana?
Nie. Ustawa nie ustanawia jednego automatycznego progu wagowego. Dla zastosowania art. 62a konieczna jest ocena nieznaczności ilości, przeznaczenia środka na własny użytek oraz pozostałych przesłanek wskazanych w tym przepisie.
Czy znalezienie narkotyków w mieszkaniu oznacza odpowiedzialność właściciela mieszkania?
Nie można przyjąć takiej zasady automatycznie. Konieczne jest ustalenie, komu w świetle zgromadzonych dowodów można przypisać posiadanie konkretnej substancji.
Co grozi za zwykłe posiadanie narkotyków?
Typ podstawowy z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii jest zagrożony karą pozbawienia wolności do 3 lat.
Co grozi za posiadanie znacznej ilości narkotyków?
W przypadku znacznej ilości środków odurzających lub substancji psychotropowych ustawa przewiduje karę pozbawienia wolności od roku do 10 lat.
Czy „wypadek mniejszej wagi” oznacza umorzenie postępowania?
Nie. Wypadek mniejszej wagi pozostaje przestępstwem, dla którego ustawodawca przewidział łagodniejsze zagrożenie karą. Należy go odróżnić od umorzenia przewidzianego w art. 62a.
Czy każda nieznaczna ilość narkotyków prowadzi do zastosowania art. 62a?
Nie. Przepis wymaga łącznego spełnienia określonych przesłanek. Sam fakt, że zabezpieczona ilość jest niewielka, nie daje automatycznej podstawy do umorzenia sprawy.
Czy można kwestionować kwalifikację jako „znaczna ilość”?
Kwalifikacja prawna podlega ocenie na podstawie materiału dowodowego konkretnej sprawy. Jeżeli organy przyjmują, że przedmiotem czynu była znaczna ilość narkotyków, należy przeanalizować podstawy takiego stanowiska.
Czy osoba zatrzymana musi od razu składać wyjaśnienia?
Podejrzany ma prawo do obrony i może korzystać z pomocy adwokata. Przed podjęciem decyzji co do treści wyjaśnień warto znać zarzut oraz podstawowe okoliczności sprawy.
Czy sprawa o posiadanie narkotyków zawsze trafia do sądu?
Nie. W zależności od ustaleń i podstaw prawnych postępowanie może zostać zakończone również na etapie przygotowawczym. Jednym z przewidzianych przez ustawę rozwiązań jest umorzenie na podstawie art. 62a.
Potrzebujesz pomocy w sprawie karnej?
Kancelaria prowadzi sprawy karne na etapie postępowania przygotowawczego i sądowego, w tym sprawy dotyczące posiadania narkotyków, zatrzymań, przeszukań, przesłuchań oraz środków zapobiegawczych. Pomoc prawna dostępna jest w Poznaniu, a także dla Klientów z Czarnkowa, Trzcianki i okolic.