Zatrzymanie przez Policję lub prokuratora – co warto wiedzieć z perspektywy obrony karnej?
Zatrzymanie jest jednym z najbardziej dotkliwych środków przymusu stosowanych w postępowaniu karnym. Oznacza faktyczne pozbawienie człowieka wolności, dlatego może nastąpić wyłącznie w przypadkach przewidzianych przez prawo i przy zachowaniu określonych gwarancji procesowych.
W praktyce pierwsze godziny po zatrzymaniu mogą mieć istotne znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania. To właśnie wtedy dochodzi m.in. do sporządzenia protokołu zatrzymania, kontaktu z organem prowadzącym postępowanie, a nierzadko również do przedstawienia zarzutów i przesłuchania podejrzanego.
Sam fakt zatrzymania nie oznacza jednak, że osoba zatrzymana zostanie następnie tymczasowo aresztowana. Są to dwa odrębne środki, wymagające odmiennych podstaw prawnych i odrębnych decyzji procesowych. Więcej informacji dotyczących obrony na poszczególnych etapach postępowania znajduje się również na stronie prawo karne .
Zatrzymanie nie jest karą ani tymczasowym aresztowaniem. Jest czasowym pozbawieniem wolności, którego zasadność, legalność i prawidłowość mogą zostać poddane kontroli sądu.
Kiedy Policja może zatrzymać osobę podejrzaną?
Podstawową regulację zawiera art. 244 Kodeksu postępowania karnego. Policja może zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo, a jednocześnie występuje jedna z dodatkowych przesłanek przewidzianych w ustawie.
Przepisy przewidują ponadto szczególne podstawy zatrzymania w sprawach dotyczących przestępstw z użyciem przemocy wobec osoby wspólnie zamieszkującej.
Na czym polega zatrzymanie zarządzone przez prokuratora?
Zatrzymanie może nastąpić nie tylko w wyniku bezpośredniej decyzji Policji. Zgodnie z art. 247 k.p.k. prokurator może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie osoby podejrzanej albo podejrzanego w określonych sytuacjach procesowych.
Może chodzić przede wszystkim o uzasadnioną obawę, że osoba nie stawi się na wezwanie do przeprowadzenia określonych czynności albo będzie w inny bezprawny sposób utrudniała postępowanie. Zatrzymanie może zostać zarządzone również wtedy, gdy zachodzi potrzeba niezwłocznego zastosowania środka zapobiegawczego.
W praktyce oznacza to, że zatrzymanie zarządzone przez prokuratora może być wcześniej zaplanowanym elementem postępowania – przykładowo przed przedstawieniem zarzutów, przesłuchaniem oraz podjęciem decyzji w przedmiocie środków zapobiegawczych.
Jak długo może trwać zatrzymanie?
Kodeks postępowania karnego określa ścisłe granice czasowe. Należy przy tym rozróżnić czas pozostawania osoby zatrzymanej w dyspozycji organów ścigania od czasu, który rozpoczyna się po przekazaniu jej do dyspozycji sądu.
Jeżeli w tym czasie zatrzymany nie zostanie przekazany do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania, powinien zostać zwolniony.
Jeżeli w tym czasie nie zostanie doręczone albo ogłoszone postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania, zatrzymany powinien zostać zwolniony.
Zatrzymanego należy również zwolnić wcześniej, jeżeli ustanie przyczyna zatrzymania. Nie oznacza to więc, że organ może automatycznie przetrzymywać każdą zatrzymaną osobę przez pełne 48 godzin.
Jakie prawa ma osoba zatrzymana?
Pozbawienie wolności nie oznacza pozbawienia praw procesowych. Organ dokonujący zatrzymania powinien niezwłocznie poinformować zatrzymanego o przyczynach zatrzymania oraz przysługujących mu uprawnieniach.
- prawo do poznania przyczyny zatrzymania i informacji o przysługujących uprawnieniach,
- prawo do skorzystania z pomocy adwokata lub radcy prawnego,
- prawo do nawiązania kontaktu z prawnikiem i bezpośredniej z nim rozmowy,
- prawo do złożenia oświadczenia dotyczącego zatrzymania albo odmowy jego złożenia,
- prawo do otrzymania odpisu protokołu zatrzymania,
- prawo do pomocy tłumacza, jeżeli zatrzymany nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim,
- prawo do dostępu do pierwszej pomocy medycznej,
- prawo do żądania zawiadomienia wskazanej osoby o zatrzymaniu,
- prawo do złożenia zażalenia na zatrzymanie.
Kontakt z adwokatem po zatrzymaniu
Jednym z najważniejszych uprawnień jest możliwość skorzystania z pomocy adwokata już na etapie zatrzymania. Na żądanie zatrzymanego organ powinien niezwłocznie umożliwić nawiązanie kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym, a także bezpośrednią rozmowę.
Osoby poszukujące pomocy w sprawach karnych z Czarnkowa i okolic mogą zapoznać się również z zakresem prowadzonej przeze mnie praktyki na stronie prawo karne – Czarnków, Trzcianka, Chodzież i Piła .
W wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, zatrzymujący może zastrzec swoją obecność przy takiej rozmowie.
Jeżeli zatrzymanemu zostają następnie przedstawione zarzuty i jest on przesłuchiwany w charakterze podejrzanego, sytuacja procesowa zmienia się. Podejrzany ma prawo odmówić składania wyjaśnień albo odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania.
Pierwsze przesłuchanie może mieć znaczenie dla całego dalszego postępowania. Przed podjęciem decyzji o składaniu wyjaśnień warto znać treść zarzutów, zakres dostępnego materiału oraz możliwe konsekwencje przyjętej wersji procesowej.
Protokół zatrzymania – dlaczego warto go dokładnie przeczytać?
Z każdej czynności zatrzymania sporządzany jest protokół. Powinny znaleźć się w nim m.in. dane osoby dokonującej zatrzymania i zatrzymanego, czas i miejsce zatrzymania, jego przyczyna oraz wskazanie przestępstwa, o które dana osoba jest podejrzewana.
W protokole odnotowuje się również oświadczenia zatrzymanego oraz fakt poinformowania go o przysługujących prawach. Zatrzymany otrzymuje odpis protokołu.
Szczególne znaczenie ma dokładna godzina faktycznego zatrzymania, ponieważ właśnie od niej liczone są ustawowe terminy związane z dalszym pozbawieniem wolności.
Czy można zaskarżyć zatrzymanie?
Tak. Zatrzymanemu przysługuje zażalenie do sądu. W jego ramach można domagać się zbadania trzech elementów zatrzymania:
W przypadku stwierdzenia bezzasadności, nielegalności albo nieprawidłowości zatrzymania Kodeks przewiduje określone konsekwencje procesowe, w tym zawiadomienie prokuratora oraz organu przełożonego nad organem, który dokonał zatrzymania.
Co może zrobić adwokat po zatrzymaniu?
Rola obrońcy nie ogranicza się do samej obecności podczas przesłuchania. Na wczesnym etapie postępowania istotne jest przede wszystkim ustalenie, z jakiego powodu doszło do zatrzymania, jaki jest aktualny status procesowy zatrzymanego i jakie czynności organy zamierzają przeprowadzić.
Szerszy zakres prowadzonej przeze mnie praktyki karnej znajduje się na stronie adwokat – prawo karne .
Pomoc adwokata może obejmować w szczególności:
- kontakt z zatrzymanym i wyjaśnienie jego aktualnej sytuacji procesowej,
- udział w przesłuchaniu podejrzanego,
- analizę zasadności i legalności zatrzymania,
- przygotowanie zażalenia na zatrzymanie,
- analizę materiału przedstawionego na potrzeby zastosowania środka zapobiegawczego,
- przedstawienie argumentów przemawiających przeciwko tymczasowemu aresztowaniu,
- wnioskowanie – zależnie od okoliczności sprawy – o zastosowanie środka nieizolacyjnego.
Zatrzymanie a tymczasowe aresztowanie – to nie to samo
Samo zatrzymanie nie przesądza o dalszej izolacji. Jeżeli prokurator uzna, że zachodzą podstawy do zastosowania tymczasowego aresztowania, musi skierować odpowiedni wniosek do sądu.
To sąd, a nie Policja ani prokurator, decyduje o zastosowaniu tymczasowego aresztowania. Przed podjęciem tej decyzji sąd ocenia zarówno materiał wskazujący na duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa, jak i istnienie przesłanek uzasadniających zastosowanie środka zapobiegawczego.
Więcej na temat samego tymczasowego aresztowania można przeczytać w artykule: Tymczasowe aresztowanie – kiedy i na jak długo?
Dlaczego pierwsze godziny po zatrzymaniu mają znaczenie?
Postępowanie karne na początkowym etapie często rozwija się bardzo dynamicznie. W krótkim czasie mogą następować po sobie zatrzymanie, przedstawienie zarzutów, przesłuchanie oraz decyzja prokuratora o skierowaniu do sądu wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania.
Dlatego z perspektywy obrony istotne jest, aby już od początku świadomie podejmować decyzje procesowe, pilnować przestrzegania uprawnień zatrzymanego oraz reagować, jeżeli sposób działania organów budzi zastrzeżenia.
Informacje dotyczące zakresu pomocy prawnej dla Klientów z Czarnkowa znajdują się również na stronie Adwokat Czarnków .
Zatrzymanie, przesłuchanie lub wniosek o tymczasowe aresztowanie
Kancelaria prowadzi sprawy karne na etapie postępowania przygotowawczego i sądowego, w tym sprawy związane z zatrzymaniem, przesłuchaniem podejrzanego oraz stosowaniem środków zapobiegawczych. Pomoc prawna jest dostępna również dla Klientów z Czarnkowa i okolic.
Kontakt z Kancelarią