Jazda po alkoholu – wykroczenie czy przestępstwo? Co grozi kierowcy i jakie są możliwości obrony?
Prowadzenie pojazdu po alkoholu może prowadzić zarówno do odpowiedzialności za wykroczenie, jak i za przestępstwo. O kwalifikacji prawnej decyduje przede wszystkim stężenie alkoholu, ale dla wyniku konkretnej sprawy znaczenie mają również sposób przeprowadzenia badania, okoliczności jazdy, wcześniejsza karalność oraz zgromadzony materiał dowodowy.
Sprawy związane z prowadzeniem pojazdu po alkoholu stanowią istotną część praktyki z zakresu prawa karnego. W wielu z nich głównym problemem kierowcy nie jest wyłącznie sama kara, ale przede wszystkim możliwość utraty prawa jazdy, długość zakazu prowadzenia pojazdów, świadczenie pieniężne, a w określonych przypadkach również ryzyko przepadku pojazdu.
Nie ma jednak jednego schematu rozstrzygnięcia. Inaczej może wyglądać sprawa osoby dotychczas niekaranej, inaczej kierowcy znajdującego się nieznacznie powyżej granicy stanu nietrzeźwości, a jeszcze inaczej sprawa osoby wcześniej skazanej za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości.
Kiedy jazda po alkoholu jest wykroczeniem, a kiedy przestępstwem?
Punktem wyjścia jest rozróżnienie stanu po użyciu alkoholu oraz stanu nietrzeźwości. Granica pomiędzy nimi ma podstawowe znaczenie dla kwalifikacji prawnej czynu.
Stan po użyciu alkoholu zachodzi przy stężeniu alkoholu we krwi od 0,2‰ do 0,5‰ albo odpowiednim stężeniu w wydychanym powietrzu. Prowadzenie pojazdu mechanicznego w takim stanie co do zasady kwalifikowane jest z art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń.
Powyżej 0,5‰ we krwi albo powyżej 0,25 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza mamy do czynienia ze stanem nietrzeźwości. Prowadzenie pojazdu mechanicznego w takim stanie może realizować znamiona przestępstwa z art. 178a § 1 Kodeksu karnego.
Sam wynik badania nie powinien być analizowany w oderwaniu od pozostałych dowodów. W konkretnej sprawie znaczenie może mieć m.in. sposób przeprowadzenia i udokumentowania pomiaru, liczba pomiarów, ich wyniki oraz ewentualne badanie laboratoryjne.
Co dzieje się po kontroli Policji?
Jeżeli badanie wskazuje na obecność alkoholu w zakresie prowadzącym do podejrzenia wykroczenia albo przestępstwa, Policja dokumentuje czynności, a kierowca może utracić możliwość dalszej jazdy. W określonych sytuacjach dochodzi również do zatrzymania prawa jazdy.
Należy przy tym odróżnić zatrzymanie prawa jazdy od zatrzymania samej osoby. Są to dwie odrębne instytucje. Jeżeli doszło również do pozbawienia kierowcy wolności, szerzej jego prawa opisuję w artykule „Zatrzymanie przez Policję lub prokuratora – co warto wiedzieć?” .
Już na tym etapie warto zabezpieczyć dokumenty dotyczące badania, protokoły oraz pozostałą dokumentację procesową. Pozwala to później dokładnie odtworzyć przebieg kontroli i ocenić materiał dowodowy.
Co grozi za prowadzenie pojazdu po alkoholu?
W przypadku prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie po użyciu alkoholu art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń przewiduje m.in.:
- karę aresztu albo grzywnę nie niższą niż 2.500 zł,
- obligatoryjny zakaz prowadzenia pojazdów,
- zakaz wymierzany co do zasady na okres od 6 miesięcy do 3 lat.
Art. 178a § 1 Kodeksu karnego przewiduje za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości karę pozbawienia wolności do 3 lat.
- zakaz prowadzenia pojazdów co najmniej na 3 lata,
- świadczenie pieniężne co najmniej 5.000 zł,
- możliwość dalszych konsekwencji wynikających z okoliczności sprawy.
Przy skazaniu za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. zakaz prowadzenia pojazdów jest jednym z najdotkliwszych następstw. Ustawowy zakres tego środka jest szeroki, dlatego sposób prowadzenia obrony powinien uwzględniać nie tylko samą odpowiedzialność karną, lecz również jej praktyczne skutki dla życia zawodowego i osobistego kierowcy.
Sprawa karna w Czarnkowie albo Trzciance?
Kancelaria prowadzi sprawy karne dotyczące m.in. przestępstw i wykroczeń drogowych, zatrzymań, przesłuchań oraz środków zapobiegawczych. Pomoc prawna dostępna jest również dla Klientów z Czarnkowa, Trzcianki i okolic.
Warunkowe umorzenie postępowania – kiedy może być rozważane?
W części spraw dotyczących art. 178a § 1 k.k. istotnym kierunkiem analizy jest możliwość warunkowego umorzenia postępowania karnego. Nie jest to rozwiązanie automatyczne i nie wystarczy sam fakt wcześniejszej niekaralności.
Sąd bada przesłanki z art. 66 k.k., w tym m.in. stopień winy i społecznej szkodliwości czynu, okoliczności jego popełnienia, wcześniejszą karalność za przestępstwa umyślne, właściwości i warunki osobiste sprawcy oraz jego dotychczasowy sposób życia.
Znaczenie mogą mieć również okoliczności samego zdarzenia, np. stopień nietrzeźwości, długość przejechanego odcinka, rodzaj drogi, natężenie ruchu, zachowanie kierowcy oraz to, czy doszło do stworzenia dodatkowego zagrożenia.
Warunkowe umorzenie nie jest skazaniem. Sąd może jednak także przy takim rozstrzygnięciu orzec określone obowiązki, świadczenie pieniężne oraz zakaz prowadzenia pojazdów – w tym przypadku do 2 lat. Dlatego przed złożeniem wniosku trzeba ocenić całość sytuacji procesowej, a nie tylko sam fakt dotychczasowej niekaralności.
Ocena, czy takie rozwiązanie ma realne podstawy, może stanowić jeden z elementów strategii prowadzonej w ramach obrony w sprawie karnej.
Czy wynik badania trzeźwości można kwestionować?
Wynik badania jest dowodem, ale – podobnie jak inne dowody w postępowaniu – podlega ocenie. Nie oznacza to, że każdy wynik pomiaru można skutecznie podważyć. Wątpliwości muszą wynikać z konkretnych okoliczności sprawy.
Analizie może podlegać w szczególności:
- dokumentacja dotycząca wykonanych pomiarów,
- rodzaj urządzenia i dokumenty dotyczące jego prawidłowego użytkowania,
- kolejność oraz wyniki poszczególnych pomiarów,
- zgodność sposobu przeprowadzenia badania z obowiązującą procedurą,
- wyniki ewentualnego badania laboratoryjnego,
- spójność całego materiału dowodowego.
Ocena dowodu nie powinna ograniczać się do stwierdzenia, że „alkomat mógł się pomylić”. Potrzebne są konkretne podstawy wynikające z akt sprawy oraz dokumentacji urządzenia albo sposobu przeprowadzenia czynności.
Stan wyższej konieczności – wyjątek wymagający szczególnej ostrożności
W wyjątkowych sprawach może powstać pytanie, czy kierujący działał w warunkach stanu wyższej konieczności. Jest to jednak instytucja, której nie można traktować jako typowej linii obrony w sprawach o prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości.
Konieczne jest wykazanie ustawowych przesłanek, w tym rzeczywistego i bezpośredniego niebezpieczeństwa, braku innego racjonalnego sposobu jego uniknięcia oraz odpowiedniej proporcji pomiędzy dobrem ratowanym a dobrem poświęconym.
Przepadek pojazdu – kiedy może pojawić się w sprawie?
Przy wyższym stężeniu alkoholu trzeba uwzględnić również przepisy dotyczące przepadku pojazdu mechanicznego.
W przypadku przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. przepisy przewidują przepadek pojazdu m.in. wtedy, gdy zawartość alkoholu wynosiła co najmniej 1,5‰ we krwi albo 0,75 mg/dm³ w wydychanym powietrzu lub prowadziła do takiego stężenia.
Ustawa przewiduje przy tym możliwość odstąpienia od przepadku w wyjątkowym wypadku uzasadnionym szczególnymi okolicznościami. Dodatkowe regulacje dotyczą sytuacji, w których pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy.
Przy analizie sprawy o jazdę w stanie nietrzeźwości warto od początku ustalić pełny zakres możliwych konsekwencji: odpowiedzialność karną, zakaz prowadzenia pojazdów, świadczenie pieniężne oraz ewentualne zagadnienie przepadku pojazdu.
Recydywa w sprawach o jazdę po alkoholu
Znacznie poważniejsze konsekwencje mogą dotyczyć osoby, która była już wcześniej prawomocnie skazana za określone przestępstwa komunikacyjne popełnione w stanie nietrzeźwości albo dopuściła się kolejnego czynu w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów.
Art. 178a § 4 k.k. przewiduje w takich przypadkach karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Zasadniczo pojawia się także znacznie surowszy reżim dotyczący zakazu prowadzenia pojazdów i świadczenia pieniężnego.
W sprawach, w których występuje ryzyko poważniejszych środków procesowych albo zatrzymania osoby, warto zapoznać się również z informacjami dotyczącymi praw osoby zatrzymanej oraz tymczasowego aresztowania.
Czy zakaz prowadzenia pojazdów można później wykonywać z blokadą alkoholową?
Kodeks karny wykonawczy przewiduje możliwość zmiany sposobu wykonywania zakazu prowadzenia pojazdów. Jeżeli zakaz był wykonywany przez co najmniej połowę orzeczonego okresu, sąd może – po spełnieniu ustawowych warunków – zezwolić na dalsze jego wykonywanie w postaci zakazu prowadzenia pojazdów niewyposażonych w blokadę alkoholową.
Nie następuje to automatycznie. Sąd ocenia m.in. postawę skazanego, jego właściwości i warunki osobiste oraz zachowanie w okresie wykonywania zakazu.
W przypadku zakazów dożywotnich związanych z określonymi przypadkami kodeks przewiduje odrębny, dłuższy minimalny okres wykonywania zakazu przed możliwością wystąpienia o takie rozwiązanie.
Co analizuje adwokat w sprawie o jazdę po alkoholu?
Strategia obrony nie powinna rozpoczynać się od założenia, że w każdej sprawie należy stosować ten sam wniosek procesowy. Najpierw trzeba ustalić, jakie dowody rzeczywiście znajdują się w aktach i jakie okoliczności można nimi wykazać.
Jazda po alkoholu – najczęstsze pytania
Czy 0,5‰ oznacza już przestępstwo?
Stan nietrzeźwości zachodzi, gdy zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5‰. Przepisy rozróżniają więc wartość 0,5‰ od wyniku przekraczającego tę granicę.
Czy osoba niekarana może ubiegać się o warunkowe umorzenie?
Brak wcześniejszej karalności za przestępstwo umyślne jest jednym z elementów oceny, ale sam w sobie nie wystarcza. Sąd bada wszystkie przesłanki z art. 66 k.k. oraz okoliczności konkretnego czynu.
Czy zatrzymanie prawa jazdy oznacza już zakaz prowadzenia?
Nie. Zatrzymanie dokumentu lub uprawnień na etapie postępowania należy odróżnić od środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów orzekanego przez sąd.
Czy można badać prawidłowość pomiaru alkoholu?
Tak. Wynik badania stanowi dowód i może podlegać ocenie razem z dokumentacją urządzenia oraz sposobem przeprowadzenia czynności. Ewentualne zastrzeżenia powinny jednak wynikać z konkretnych okoliczności i dowodów.
Czy po połowie zakazu można automatycznie odzyskać prawo jazdy?
Nie. Po spełnieniu warunku czasowego można w określonych przypadkach wystąpić do sądu o zmianę sposobu wykonywania zakazu w związku z blokadą alkoholową. Ostateczna decyzja należy do sądu.
Potrzebujesz pomocy w sprawie karnej?
Kancelaria prowadzi sprawy karne na etapie postępowania przygotowawczego i sądowego, w tym sprawy dotyczące przestępstw drogowych, zatrzymania, przesłuchania oraz środków zapobiegawczych. Pomoc prawna jest dostępna również dla Klientów z Czarnkowa i Trzcianki.